نگاهی به جشنواره فیلم دیده‌بان حقوق بشر در لندن

رسانه های ایران
نگاهی به جشنواره فیلم دیده‌بان حقوق بشر در لندن

پرویز جاهد
منتقد فیلم

در فیلم مصونیت، داستان افراد مسلحی که در شکنجه زندانیان سیاسی در کلمبیا نقش داشته اند، به تصویر کشیده شده است

جشنواره دیده بان حقوق بشر که از روز ۲۳ مارس در لندن آغاز به کار کرده، شامل مجموعه ای از فیلم هایی است که سینماگران مستندساز از سراسر جهان با محوریت حقوق بشر و نقض آن در بعضی از کشورها، علیه تبعیض ها و سرکوب حقوق انسانی افراد ساخته اند.
جشنواره امسال حقوق بشر با چهار محور اصلی برگزار می شود: حقیقت، عدالت و پاسخ گویی، دوران کشمکش و پاسخ به تروریسم، غرور انسانی، تبعیض و منابع و مهاجران و حقوق زنان
در بخش حقیقت، عدالت و پاسخ گویی، فیلم های مصونیت (ساخته یوان خوزه لوزانو و هولمن موریس)، گرانیت (گرانیتو) و وقتی کوه ها می لرزند (هر دو ساخته پاملا ییتز) به نمایش درمی آیند.

در بخش دوران کشمکش و پاسخ به تروریسم نیز فیلم های موج سبز (ساخته علی صمدی احدی)، آتش ساخته دنیس ویلنوو در باره جنگ داخلی لبنان، سوگند (ساخته لورا پویتراس)، تیم فوتبال (ساخته پاتریک رید) از کانادا، این سرزمین من هبرون است (ساخته استیون ناتانسن و جویلا آماتی و محصول مشترک اسرائیل و ایتالیا) و تو از حقیقت خوشت نمی آید – ۴ روز درون گوانتانامو (ساخته لوک کوته و پاتریشیا انریکز از کانادا) نمایش داده می شود.

بخش غرور انسانی، تبعیض و منابع نیز شامل این فیلم هاست: ۱۲ لبنانی خشمگین (از زینا داکاچه از لبنان)، نخستین جاده صاف کن(جاستین چدویک- کنیا)، فرشتگان گمشده(توماس نپر از آمریکا)، لوله گاز (ریستارد دومنیل از ایرلند)، اقدام ناچیز (جنیفر آرنولد از آمریکا)

و در بخش مهاجران و حقوق زنان، فیلم های خانواده، غیرقانونی، هل دادن فیل، وقتی ما می رویم، افشاگر(لاریسا کوندراکی از کانادا) و انقلاب هنری زنان (ساخته لین هرشمن لیسن از آمریکا) به نمایش درمی آید.

در فیلم ۴ روز در گوانتانامو، لوک کوته و پاتریشیا انریکز، با استفاده از تصاویر دوربین های ویدئویی نیروهای امنیتی دولت کانادا، ۷ ساعت از بازجویی جوان ۱۶ ساله مصری تبار مقیم کانادا به نام عمر خدر را که به جرم تروریسم و قتل یک سرباز آمریکایی در زندان گوانتانامو زندانی بود، ثبت کرده اند.

در ژوئیه ۲۰۰۸، دادگاه عالی کانادا، اجازه انتشار ویدئوی ۷ ساعته از یک پرونده بازجویی فوق سری را صادر کرد. این ویدئو که در سال ۲۰۰۳ در زندان گوانتاناموی آمریکا تهیه شده، بازپرس های سرویس اطلاعات و امنیت کانادا(CSIS) را در حال بازجویی از عمر خدر در طی ۴ روز نشان می دهد.
در فیلم مصونیت، هولمن موریس و یوان خوزه، دادگاه افراد مسلحی را که در شکنجه زندانیان سیاسی در کلمبیا نقش داشته اند، به تصویر کشیده اند. در این فیلم خانواده ها از طریق تلویزیون های مداربسته، مستقیما شاهد محاکمه کسانی اند که فرزندان و شوهران آنها را با بی رحمی شکنجه کرده و به قتل رسانده اند و حالا خود را داوطلبانه تسلیم کرده اند تا از مصونیت حقوقی خود استفاده کنند.

در فیلم خانواده محصول سوئد، میخائیل ویستروم و آلبرتو هرسکوویتس، زندگی زنی پرویی به نام ناتی را روایت می کنند که شوهر و بچه هایش را رها کرده و برای کار به اسپانیا می رود. زندگی این زن و شوهر و تنهایی و رنج های آنها به موازات هم در دو سرزمین متفاوت دنبال می شود.

فیلم غیرقانونی، مستندی درباره زنی روسی به نام تانیاست که به جرم اقامت و کار غیرقانونی در بلژیک دستگیر شده و قرار است به کشور خود بازگردانده شود.

فیلم غیرقانونی، مستندی درباره زنی روسی به نام تانیاست که به جرم اقامت و کار غیرقانونی در بلژیک دستگیر شده و قرار است به کشور خود بازگردانده شود

الیویه ماسه دی پاسه، کارگردان بلژیکی، سیستم مهاجرتی بلژیک و برخورد خشک وغیر انسانی آنها را با مهاجران سرزمین های دیگر به نقد می کشد.
در فیلم فرشتگان گمشده، توماس نپر مستندساز آمریکایی، به زندگی بی خانمان های شهر لس آنجلس می پردازد. موضوعی کهنه و دستمالی شده که بارها سوژه فیلم های داستانی و مستند بوده است. اما نپر سعی کرده با انتخاب چند نفر از میان بیش از ۴۸ هزار نفر بی خانمان لس آنجلس و روایت زندگی آنها، تصویر تازه ای از این شهر و ساکنان فقیر و بی پناه آن ارائه کند.

در فیلم دوازه لبنانی خشمگین ساخته زینا داکاچه، زندانیان لبنانی را می بینیم که می خواهند نمایشنامه ۱۲ مرد خشمگین نوشته رجینالد رز را در داخل زندان و به سبک خود اجرا کنند. نمایشنامه ای که سیدنی لومت بر اساس آن در سال ۱۹۵۷ فیلمی با شرکت هنری فوندا، لی جی کاب و مارتین بالزام ساخت و ویلیام فریدکین نیز در سال ۱۹۹۷ آن را دوباره سازی کرد.

کارگردان توانسته، تجربه گروهی و احساسات شخصی تک تک زندانیان (بازیگران این نمایش) را ثبت کرده و به نمایش بگذارد.
سوگند به کارگردانی لورا پویتراس درباره دو مرد یمنی به نام ابو جندال و برادر زن او سلیم همدان است که زمانی با سازمان تروریستی القاعده همکاری داشته و بادی گارد و راننده اسامه بن لادن بوده اند. ابوجندال، که اینک در شهر صنعا پایتخت یمن راننده تاکسی است و سلیم همدان که در گوانتانامو زندانی است، هرکدام علت پیوستن خود به القاعده و جدایی از آن را روایت می کنند.

علاوه بر فیلم های مستند، چند فیلم داستانی نیز که محور آنها مسائل حقوق بشر و رنج های انسان ها در جوامع مختلف است در این جشنواره به نمایش درمی آید از جمله فیلم افشاگر ساخته لاریسا کوندراکی با بازی ریچل وایز درباره جنگ بوسنی، آتش ساخته دنیس ویلنیو، درام خانوادگی که در زمان جنگ داخلی لبنان روی می دهد و وقتی می رویم ساخته فئو آلاداگ، محصول آلمان درباره زنی ترک که از دست ستم های شوهرش از استانبول فرار کرده و به برلین پناهنده می شود.

اما یکی از مهم ترین برنامه های این جشنواره، نمایش دو فیلم مستند از پاملا ییتز مستندساز آمریکایی است که درباره سرکوب و قتل عام بومیان سرخ پوست و شورشیان گواتمالا ساخته است.

تو از حقیقت خوشت نمی آید – ۴ روز درون گوانتانامو

فیلم اول با عنوان وقتی کوه ها می لرزد، محصول ۱۹۸۳ است و از دید دختر جوانی به نام منچو روایت می شود که پدر و برادرش به وسیله رژیم دیکتاتوری گواتمالا از بین رفتند و او نیز برای مبارزه علیه رژیم، به جنبش چریکی این کشور پیوسته است.

پدر منچو، در اعتراض به ستم فئودال ها و غصب زمین های دهقانان، همراه ۳۷ دهقان دیگر سفارت اسپانیا در گواتمالا را اشغال کردند اما پلیس به آنها حمله کرد و ساختمان سفارت را به آتش کشید و آنها زنده زنده در آتش سوختند. نظامیان برادرش را دستگیر کرده و زیر شکنجه ناخن هایش را کشیدند و گوش هایش را کندند و بعد او را همراه تعدادی دیگر در مقابل چشم او و بقیه مردم زنده زنده سوزاندند.
فیلم در زمانی ساخته شده که هنوز سنت چپ و جنبش چریکی در آمریکای لاتین قوی بود. دورانی که حتی کشیش ها و اسقف ها نیز انقلابی بودند و بسیاری از آنها به وسیله رژیم های دیکتاتوری آمریکای لاتین به جوخه اعدام سپرده شدند. تمرکز اصلی فیلم، روی سرخپوستان قوم مایا و بومیان گواتمالاست که با فقر و گرسنگی از یک سو و ستم فئودال ها و سرکوب نظامیان از سوی دیگر دست و پنجه نرم می کنند.
در فیلم دوم با عنوان گرانیتو (ذره شن)، پاملا ییتز، سی سال بعد از ساختن فیلم وقتی کوه ها می لرزند، دوباره به موضوع قتل عام بومیان گواتمالا برگشته و به کمک یک وکیل اسپانیایی، یک فعال حقوق بشری و یک تیم باستان شناسی که سرگرم کندن گورهای دسته جمعی و بیرون کشیدن بقایای اجساد قربانیان نسل کشی در گواتمالا هستند، سعی می کند، دیکتاتور سابق و فرماندهان نظامی گواتمالا را که دستور قتل عام مردم بی گناه سوخپوست را داده اند، به دادگاه بکشاند.

گرانیتو، نشان می دهد که چگونه یک فیلمساز مستند می تواند با ثبت یک رویداد تاریخی، از فیلمش برای شکار دیکتاتورها و مجازات آنها به خاطر اعمال ضد بشری شان، استفاده کند.

کارگردان موج سبز گفته است که فیلمش تنها تصویری ذهنی و نگاهی خیلی شخصی به موقعیت ایران بعد از انتخابات است

مستندهای با موضوع حقوق بشر، نه تنها روای ظلم ها و بی عدالتی هایی هستند، بلکه شاید بتوان از آنها به عنوان اسناد تاریخی در نشان دادن جنایت های علیه بشریت استفاده کرد. در برخی موارد مثل فیلم وقتی کوه ها می لرزند پاملا ییتز، می تواند به عنوان یک سند تصویری محکم علیه دیکتاتور سابق گواتمالا به خاطر قتل عام بومیان سرخ پوست این کشور، در دادگاه های بین المللی، مورد استفاده قرار گیرد.

در انقلاب هنری زنان، فیلمساز (لین هرشمن)، زنان هنرمند آمریکایی را در بستر تاریخ معاصر آمریکا و جنبش فمینیستی زنان این کشور بررسی می کند. فیلم درباره هنرمندانی است که هنرشان در طول سال ها، به خاطر زن بودنشان نادیده گرفته شد.

بحث اصلی فیلم این است که چگونه هنر زنان آمریکایی، قربانی نگاه ها و سیاست های مردسالارانه حاکم بر جامعه آمریکا شده و مبارزات زنان برای برهم زدن این قاعده و ایجاد حقوق برابر برای زنان هنرمند، تا چه حد موثر بوده است.

مهم ترین مشکل فیلم، دید یک جانبه فیلمساز و مصاحبه های کشدار او با زنان هنرمند و مورخان فمینیست مثل نانسی اسپرو، فیث رینگ گولد، جودی شیکاگو، جن لستر، ریچل روزنتال و سیلویا اسلایت است که آن را به مستندی کسالت آور تبدیل کرده که نماهای آرشیوی غنی هم نمی تواند آن را نجات دهد.
موج سبز
فیلم مستند انیمیشن موج سبز به کارگردانی علی صمدی احدی، سینماگر ایرانی مقیم آلمان، تنها فیلمی است که درباره ایران در این جشنواره به نمایش درمی آید.

این فیلم که درباره رویدادهای خونین پس از انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته در ایران و “جنبش سبز” ساخته شده، در فوریه گذشته در بخش فیلم‌های مستند جهان در جشنواره فیلم‌های مستقل ساندنس در آمریکای شمالی به نمایش درآمد.
علی صمدی احدی در این فیلم ۸۰ دقیقه‌ای، با استفاده از تصاویر انیمیشن، مصاحبه های زنده با شخصیت های سیاسی، فعالان حقوق بشری و وبلاگ نویس ها، نماهای آرشیوی زنده از صحنه‌های تظاهرات مردم در خیابان‌ها و درگیری‌های آن‌ها با پلیس و نیروهای امنیتی و خاطرات و یادداشت های وبلاگ نویسان ایرانی، روایت خود را از این رویداد سیاسی ارائه کرده است.
بخش هایی از این فیلم که مربوط به دستگیری و شکنجه زندانیان در بازداشتگاه کهریزک است، همین طور بخش هایی از یادداشت های وبلاگ نویسان و مشاهدات آنها، به صورت انیمیشن بازسازی شده است.
محسن کدیور، شیرین عبادی، شادی صدر و فرشاد امیرابراهیمی از جمله کسانی اند که در این فیلم با آنها مصاحبه شده است.
آقای احدی گفته است که فیلمش ادعای پوشش همه جانبه رویدادهای پس از انتخابات در ایران را ندارد و تنها تصویری ذهنی و نگاهی خیلی شخصی به موقعیت ایران بعد از انتخابات است.
نمایش فیلم های جشنواره حقوق بشر تا اول آوریل در سینماهای کرزن سوهو، مرکز سینمایی آی سی ای و سینما ریتز بریکستون ادامه دارد.

این صفحه را برای دیگران بفرستید

چاپ مطلب

منبع اصلی خبر
سایت بی بی سی